ቴክኖሎጂ

ብዛዕባ እቲ ካብ መላእ ኣህጉር ኣፍሪቃ ዝምንጭው ምዕባለታትን ለውጢ ዘምጽእ ምህዞታትን፡ 

ናብ ናይ ቀረባ እዋን ናይ ቴክኖሎጂ ዜናና ፡ እንቋዕ ብደሓን መጻእኩም ።

ናይ ኢትዮጵያ ናይ ቴክኖሎጂ መጀመሪ ኣብ ልክእ ግዜኡ ለውጢ ይመጽእ ከምዘሎ ርግጸኛ እዩ

ናይ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚንስትር ኣብይ ኣሕመድ ነቲ ሃገሩ ሒዛቶ ዘላ ከም ቅልጡፍ ዕብየት ዘመዝግብ መገዲ ኣየርን ናይ ነዊሕ እዋን ናይ ቴሌኮምኒኬሽን ሞኖፖልዮፖለቲን ዝኣመሰለ ስትራቴጂያዊ ሃብትን ካብ ኣህጉራውያን ኢንቨስተራትን ናይ ዞባ ኮርፖሬሽናትን ተገዳስነት ኣለዓዒሉ ኣሎ ።

ስለምንታይ ከምኡ ከምዝገበረ ብቐሊሉ ክርድኣና ይኽእል እዩ ፡ 100 ሚልዮን ህዝቢ ዘለዋ ኢትዮጵያ ፡ ኣብ ዝሓለፈ ዓሰርተ ዓመት ሓንቲ ካብተን ኣብ ዓለም ቅልጡፍ ዕብየት ዘመዝገባ ሃገራት እያ ። ኣብ መጎዓዝያን ህንጸትን ዝተፈላለየ ናይ ትሕተ ቅርጺ መጀመሪታት ዕዉት ኔሩ ።

ይኹን እምበር ፡ ኢትዮጵያ እውን ብሰንኪ እቲ ዝነበራ ዕጹው ዕዳጋታት ፡ "ደቂሳ ዘላ ዓርሞሸሽ" ተባሂላ ኣላ ። ድሕሪ ናይ ዝሓለፈ ዓመታት ማሕበራዊ መንግስቲ ፡ ክሳብ ሕጂ ብዙሕ ስርዓት ዘለዎ ናይ ንግዲ ሃዋህው እዩ ዘሎ ። ቅድሚ ናይ ኣቢይ ምሻሙን ኣብታ ሃገር ዝነበረ ውጥረት ዝመልኦ ፖለቲካ ናብ ናይ ህጹጽ እዋን ሓደጋ ዘምርሓሉ ዝነበረ ምኽንያት ዓሌታዊ ናዕቢ ምስ ሓይልታት ጸጥታ ምስ ተላዕለ እዩ ።

ኣብ መጀመርታ ዘጋጥም ነገራት ይዕምብብ ኣሎ

ኣብቲ ኣብ ፓሪስ እተገብረ ዋዕላ ኣፍሮባይትስ ተሌቭዥን ፡ ሓደ ካብ 12 ናይ ከባቢ ጀመርቲ ዝዀነ ኢትዮጵያዊ ልኡኽ ነቲ ብዙሕ ግዜ ዘይተራእየ ተበግሶታት ንምርኣይ ተኣከበ ። መስራቲ ናይ ወፍሪ ኣማኻሪ ትካል ኢቤክስ ግንባርየር ዝዀነ ዘካርያስ ኣምሳሉ ፡ ነቲ ኣብ ኣዲስ ኣበባ ዝርከብ ቀንዲ መጀመሪ ቦታታት ንምግላጽ ፡ "ስንጭሮ ሳባ" ዝብል ፈላሲ ከም ዝሰለሞ ይገልጽ ። ኣምሳሉ ካብ ነዊሕ እዋን ኣትሒዙ ፡ ብዛዕባ "ስምዒት ዘይኰነስ ፡ ብዛዕባ ርትዓዊ ኣተሓሳስባ" እዩ ዝዛረብ ነይሩ ። እቲ ኣብ መንጎ ለንደን ፡ ዋሽንግተን ዲሲን ኣዲስስን ግዜኡ ዘሕልፍ ተሓጋጋዚ ሕሳብ ፡ "ታሪኽና ክንገር ጥራይ ኢና እንደሊ ። "ኣብዚ እዋን እዚ ስንጭሮ ሳባ ኣብ ኣህጉር ኤይ ቴክኖሎጂ ብኢኮግ ላባራቶሪታት ኣብ ኣዲስ ምርምር እተካይድ ናይ AI ቴክኖሎጂ ቀንዲ ማእከል ከም ዝዀነ ተፈሊጡ ኣሎ ። ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ገና ተማሃሪት ከላ ፡ ገና ኣብ 18 ዓመት ዕድሚኣ እትርከብ ቤቴልሄም ደሴ ፡ "ኻብቲ እትጥቀመሉ ዘለኻ ማሽናት ንላዕሊ ኽትቀራረብ ኣሎካ" በለት ።

ከም በረድ ኣዲስ ኣበልን ብሉሙንን ዝኣመሰሉ ሓያሎ ካልኦት ሕብርታት ኣለዉ ፣ ከም በዓል ገበያ ዝኣመሰሉ ብቴክኖሎጂ ዝምርሑ መተንፈሲታት እውን ኣብ ኢንተርነት ናይ ታለንት ዕዳጋ ኣለዉ ። ኤምቢርን ሄሎ ጥረ ገንዘብን ፡ ኣገልግሎት ተንቀሳቓሲ ገንዘብ ፡ ሓደ ክፋል ናይ ህዱእ ህዳሴ እዩ ፡ እዚ ድማ ከምቲ ኣብ ናይሮቢ ወይ ሌጎስ ዝነበሩ ፡ ኣብ ቴክኖሎጂ ኢኮሲስተም እውን ተመሳሳሊ ኣቓልቦ ኣይረኸበን ። ኣብ ጀኔቫ ኣብ ዝመደበሩ 'ኣክሰንስ "ዝበሃል ናይ ገንዘብ ኩባንያ ዝሰርሕ ኢትዮጵያዊ ፈጠራዊ ስራሕ ሳምሶን ኣስፍሃ" ገለ ካብቲ ኣብ ኢንተርነት ዝርከብ ዕዳጋ ትራጀዲ ክረኽብሉ ጀሚሮም እኳ እንተዀኑ መብዛሕትኦም ጀመርቲ ገና ኣብ ናይ ህጻንነቶም ደረጃ እዮም ዘለዉ "በለ ።


ማሕበረሰብ ተክኖሎጂ ተስፋ ዝገብርሉ ምኽንያት

ማሕበረሰብ ተክኖሎጂ ኢትዮጵያ ነቲ ዝኣተዎ መብጽዓ ኣብዪ ምድሓን ብሩህ ይመስል ። ምናልባት ሓደ ካብቲ ኣብ ከባቢኻ ዝርከብ ናይ ቴክኖሎጂ ቦታ ንምብርባር ዝቐለለ መንገዲ ፡ ኣብ ከባቢ ኢትዮ ቴሌኮም ፡ ማለት ኣብ ከባቢ እቲ 66 ሚልዮን ኮንትራት ዘለዎ ሞኖፖልዮ ዘሎ ስርዓት ምፍታሑ ክኸውን ይኽእል ። ካብ ኣፍሪቃ እታ ዝዓበየት እያ ፡ ካብ ኤምቲኤን ናይጀሪያ ቀዲማ ። አሰፋ እዚ ቀይድታት እዚ ምስቲ ጽኑዕ ናይ ባንክ ስርዓታት "ኣብ ክልተ ኣገደስቲ ናይ ደወል-ተተር ተክኖሎጂ ዕንቅፋት" እዩ ኢሉ ይሓስብ ።


ዋና ኣካያዲ ስራሕ ጥዕና ኦርቢት ዝዀነት ፓዚዮን ቸርነት ፡ ንድኽመታት ስርዓተ ጥዕና ኢትዮጵያ ንምፍታሕ እተሰርሐት መበገሲት ፡ ቅድሚ ክልተ ዓመት ምስ ኣቢይ ፡ ሽዑ ሚኒስተር ስነ ፍልጠትን ቴክኖሎጅን ተራኺባ ነይራ ። ወትሩ ክፉት ኣእምሮ ከም ዘለዎ እዩ ዝዛረብ ። ኣብ መንጎ ሲያትልን ኣዲስ ኣበይን ግዜኡ ዘካፍል ቸርነት ፡ እንታይ ለውጢ ከም ዘድልዮ ኣብ ክውንነት እተመርኰሰ እዩ ። "ሓደ ነገር ቀስ ኢሉ ዝገብሮ ነገር ኣሎ ፣ ንኣብነት ፡ ሓደ ስራሕ ንምምዝጋብ ሰለስተ ወርሒ እዩ ዝወስድ" በለ ። ሓንቲ ኮድ ቅድሚ ምጽሓፍካ እውን ከይተረፈ ከምኡ እዩ "በለት ።


ኣብ መወዳእታ ፡ ከም ካልኦት ፡ "ትራንስፖርት ቀሊል ኣይከውንን እዩ ። ኰይኑ ግና ፡ ከምኡ ክኸውን እዩ ። "

ኣፍሪቃ ዳታ ማእከልስ ኣብ ኣክራ ጋና ሓድሽ ህንጻ ክህነጽ ከም ዝጅምር ኣዊጁ

ናይ ኣፍሪካ ዲታ ማእከልንትሽን ዝበሃል ኣብታ ኣህጉር ካብ ዝርከባ ናይ ኢንተርኮኖሚያ ፣ ተሸከርከርትን ደመናን ገለልተኛታትን ናይ ሓበሬታ ማእከላት እቲ ዝዓበየ ኣብ ማእከላይ ቢዝነስ ወረዳ ኣክራ ጋና ኣብ ቀረባ እዋን ህንፀቱ ከምዝጅምር ኣዊጁ ኣሎ ። እዚ ሓድሽ ህንጻ ናይ ፈለማ 10 ሚኢታዊት ዝኸውን ኮይኑ ፡ ከከም ጠለባት ናብ 30M ከስፍሕ ይኽእል ። እዚ ህንጻ እዚ ፡ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ካብ ናይጀርያ ወጻኢ ካብ ዝርከብ መጻረዪ ነዳዲ እቲ ዝዓበየ እዩ ።


ማእከላት ዳታ መሰረት ናይቲ ብዲጂታላዊ መገዲ ዝምራሕ ቁጠባዊ ዕብየት ኣብ መላእ ዓለም እዩ ፣ ቀጻሊን ገዛእ-ርእሱ ዝኻኣልን ናይ ICT ኢኮሲስተም ምምዕባል ብዘይ ብኣኦም ዘይከኣል እዩ ። እዚ ሓድሽ ህንጻ ኣብ ውሽጢ እቲ ኣብ ላ ኣካራ ዝርከብ ቀንዲ ማእከላዊ ቦታታት ናይ ጋና ናይ ንግዲ ጽቡቕ ዕንባባ ንምህናጽ ኽስራሕ እዩ ። እቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ኣብ ውሽጢ 12 ወርሒ ክዛዘም እዩ ተመዲቡ ።


እዚ ሓድሽ ህንጻ ኣካል ናይ ኣፍሪቃ ዳታ ማእከላዊ ናይ ቀጻሊ ምስፍሕፋሕ መደባት ኮይኑ ፡ ከም ደቡብ ኣፍሪቃ ፡ ዛምብያ ፡ ኬንያ ፡ ርዋንዳ ፡ ግብጺ ፡ ሞሮኮ ፡ ሰኔጋል ፡ ኣይቮሪኮስት ፡ ኣንጎላ ዝኣመሰላ 10 ዓበይቲ ናይ ኣፍሪቃ ቁጠባዊ ሕብርታት ዝሓቖፈ እዩ ። እዚ ዘይጭበጥ ምስፍሕፋሕ እዚ ብኸፊል ብናይ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኣህጉራዊ ናይ ፋይናንስ ኮርፖረሽን (DFC) ዝምወል ኮይኑ ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ብሕታዊ ጽላት ዝመርሖ ዲጂታላዊ ትሕተ ቅርጽን ኣገልግሎታትን ንምቅልጣፍ ዓቢ ተበግሶ እዩ ።


"ብመንገዲ ሊኲድ ኢንስትረሊጀንስ ተክኖሎጅስ ኤንድ ኣፍሪቃ ዳታ ሰንተርስ ፡ ዓለምለኻዊ ተቐባልነት ዘለዎ ኣገልግሎታትን ፍርያትን ነምጽእ ኣለና ። ፈሳሲ ድሮ ኣብ ኣፍሪቃ እቲ ዝዓበየ ናይ ስግረ-ዶባዊ ጽሕጊ መርበብ ኣለዎ: ማእከላት ሓበሬታታትና ድማ ነዚ ምስፋሕ ስለ ዘሐጕሰን ኣብታ ኣህጉር ቅልጡፍ ዲጂታላዊ ለውጢ ከምጽእ ከም ዝኽእልን ሃርዲ ፐምሂዋ እትበሃል ናይ ሊኲድ ኢንተሊጀንስ ቴክኖሎጂስ ግሩፕ ከምዚ በለት: - "


ኣብ ናይ ሕቡራት መንግስታት ኣመሪካ ኣህጉራዊ ናይ ፋይናንስ ኮርፖረሽን (DFC) ዝሰርሕ ኣቶ ስኮት ናታን ፡ "DOC ንኣፍሪቃዊ ናይ ዳታ ማእከላት ብምድጋፉ ሕቡን እዩ ። እዚ ኣብ ኣክራ ዝርከብ ሓድሽ ህንጻ ፡ ነቲ ብቕልጡፍ ዝዓቢ ዘሎ ብዝሒ ህዝቢ ኣፍሪቃን ዕዳጋ ዓለምን ብዝበለጸ ንምትእስሳር ፡ ኣብ ኣሰካፊ ትሕተ ቅርጺ ዝግበር ወፍሪ ክኸውን እዩ ። ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ICT ንምድልዳል ናይ DOC ቃል ዝኣተወሉ ምኽንያት ምስቲ ፕረዚደንት ባይደን ንህይወት ህዝብታት ዘመሓይሽ ብዓይነቱ ብሉጽ ዝኾነ ዓለምለኻዊ ናይ ትሕተ ቅርጺ ወፍሪ ርእሰ-ማል ንምውዳድ ዝገበሮ ተግባራት ብምስምማዕ እዩ ። እዚ ማእከል ሓበሬታ እዚ ኣብ ጋናን ኣብቲ ዞባን ንዘሎ ናይ ንግዲ ኩነታት ብምምሕያሽ ኣብ ሓደ እዋን ነቶም ኣብ ዳታ-ኮንዲሽነር ወፍሪ ክገብሩን ስርሓቶም ከስፍሑን ዝደልዩ ትካላት ብምስሓብ ስራሕ ንምፍጣር ክሕግዝ እዩ "ይብል ።


ኣማኻሪ መንግስቲ ኣመሪካ ሚስተር ኣሞስ ሆችስቲን ፡ "እዚ ወፍሪ እዚ ፡ ነቲ መንግስቲ ኣመሪካ ኣብ ትሕቲ ሽርክነት ግሎባዊ መሰረተ ልምዓትን ወፍርን (PGI) ዘላቒ ትሕተ-ቅርጺ ንምውናን ፡ ህዝባውን ውልቃውን ርእሰ-ማል ንምኽፋት እትገብሮ ዘላ ጻዕሪ ዘርኢ እዩ ። ኣብ ጐድኒ እቲ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃን ኬንያን ዝርከብ ማእከላት ሓበሬታ ፡ ማእከል ሓበሬታ ጋና እውን ኣብ ኣህጉር ኣፍሪቃ ንዚግበር ዲጂታላዊ ሰውራ መሰረት የንብር ኣሎ ።


ክቡር ናና ኣዶ ዳንክዋ ኣኩፎ-ኣዶ ነቲ ሓድሽ ወፍሪ ብሓጐስ ብምቕባል ፡ ፕረዚደንት ጋና ፡ "ምምስራት ማእከል ዳታ ኣፍሪቃ ፡ ኣብ ልቢ ኣክራ ፡ ነቲ ናይ ትሕተ ቅርጺ ጋግ ኣብ ምፍታሽ ፡ ዲጂታላዊ ቁጠባና ኣብ ምምዕባል ኣገዳሲ ስጉምቲ እዩ ። እዚ ወፍሪ እዝን መንግስቲ ኤርትራ ንኩሉ ጽላታት ቁጠባ ኣብ ዲጂታላዊ መገዲ ዝገብሮ ዘሎ ምንቅስቓስን ዲጂታላዊ ኣገልግሎት ናይ ምርካብ ዓቕምና ክብ ከብሎ ፡ ብዝያዳ ድማ ናይ ወጻኢ ወፍሪ ናብ ቊጠባና ንምስሓብ ክሕግዘና እዩ "ይብል ።


"እዚ ኣብ ጋና እነካይዶ ዘለና ሓድሽ ማእከል ሓበሬታ ፡ ናብ ኣፍሪቃ ዳታ ማእክልስ ዝወስድ ኣገዳሲ ስጉምቲ ኮይኑ ፡ ነቲ ኣብ ዞባ ምዕራብ ኣፍሪቃ ዘሎ ዲጂታላዊ ምክፍፋል ንምጽባብ እዩ ። ማእከላት ሃይፐር-መጠናዊ ሓበሬታ ፡ ብዓበይቲ ናይ ኣመሪካ ናይ ቴክኖሎጂ ኩባንያታት ፡ ናይ ብዙሓት ኮርፖረሽናት ፡ ባንክታትን ካልኦት ናይ ከባቢ ኢንተርፕራይዛትን ዝምረጹ ፡ ፍሉይነት ናይ ኣፍሪቃ ዳታ ሰንተርስ እዮም ። ኣብ ርእሲ እዚ: ማእከላት ዳታታትና ነጻ ጸሓይን ባተሪ ናይ ምኽዛን ዓቕምን ዘለወን ብምዃነን: ዲጂታላዊ ቴክኖሎጂታት እናጸዓንና ኣከባቢያዊ ጽልዋና ከነመሓይሽ የኽእለና "ብምባል ተሽ ዱርቫሱላ እትበሃል ናይ ኣፍሪቃ ዲታ ሰንተር ደምደመት ።

ኬንያ ነቲ ዲጂታል ሁብ ዝተባህለ ሓድሽ ዝተጀመረ ዲጋ ኣፍሪቃ ንምእንጋድ

እቲ ሕምብርቲ ፡ ኣብቲ ኣብ ጋርደን ሲቲ ፓርክ ዝርከብ ቀንዲ ቤት ፅሕፈት ፡ ኣብ ናይሮቢ ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ቅልጡፍ ዲጂታላዊ ኣገልግሎት ንምሃብ ተባሒሉ ዝዳሎ ናይ ሓባር ኣገልግሎት እዩ ።


ናይ ኣፍሪቃ ዲጂታል ሁብ ነቲ ቀንዲ ዕዳጋ ዲያጎ ኣብ ኣፍሪቃ ከም ኬንያ ፡ ናይጀርያ ፡ ደቡብ ኣፍሪቃን ጋናን ከገልግል እዩ ። እታ ኣብ ኤ.ቢ.ኤል. ሓላፊት ሜድያ ዝነበረት ሚስ ዋይትሄራ ካቢሩ ዝመርሓታ ክትከውን እያ ። እዚ ውሳነ እዚ ኬንያ በቲ ኣብ ኣፍሪቃ ዝጥጥዕ: ዝሃብተመ ማእከላይ መነባብሮ ዘለዎ መራሒ ቴክኖሎጂ ከም እትምራሕ ዝገብር እዩ ።


እዚ ምዕባለ "ዚ ፡ ኬንያ ኣብ ዓለም ብቴክኖሎጂ ዓርሞሸሽ ሃገራት ፡ ሳላ ተንቀሳቓሲት ብርዒ ፡ ቴክኖሎጂ ምህዞን ሰንዓን ኣብ ማእከላይ ደረጃ ዝጥመት ህዝቢ ፡ ትፈትዎ ምህዞ ኰይና ትቕጽል ኣብ ዘላሉ እዋን እዩ ዝመጽእ ። ኣብ ቀረባ እዋን ፡ ቪዛ ኣብ ዘውጽኣቶ ሓንቲ ጻዕዳ ወረቐት ፡ ኢ-ንግዲ ኣብ መላእ ዓለም ኣዝዩ ዘደንቕ ዕቤት ከም ዘለዎን ኣብ 2024 ድማ ኣብ መላእ ዓለም ናብ 7 ትሪልዮን ዶላር ኣመሪካ ከም ዝዓብይን ገሊጻ ነይራ ። ኣብ 2020 ፡ EABL ብቐጥታ ናብ ተጠቃምነት ዝሰጋገር ናይ ኢ-ንግዲ መድረኽ ደው ኣቢሉ ፡ እዚ ናብ ካልእ ዕዳጋታት ኣፍሪቃ ክሰጋገር እዩ ።




ሱዛን ጆንስ ነዚ ምልክታ እዚ ክትገልጽ ከላ ፡ ሕምብርቲ እቲ ዲጂታል ትራንስፎርሜሽን ዝበሃል ግሎባል ዲጂታል ትራንስፎርሜሽን ዝበሃል መርሓ ኣብ ዝጅምረሉ ዝነበረ እዋን ፡ እቲ ሕምብርቲ ነቲ ዲጂታላዊ ራእይ ዲያጎ ከገልግል ምዃኑ ገለጸት ፣ "ተጠቀምቲ ኣብ ክፍሊ ዓለም ንዘሎ ኵሉ ሸቐጣት ብኣካላውን ብዲጂታላውን መገዲ ብምትንካፍ ፡ ነቲ ዝቕጽል ወለዶ ዝበዓል በዓል ክዕወቱ እዮም" ድማ በለት ።


ዓለማዊ ኩባንያ መስተ ፡ ዲያጎ ፓሊስ ፡ ነቲ ኣብ ኬንያ ተጀሚሩ ዘሎ ናይ ኣፍሪቃ ዲጂታል ሁብ ፡ ዲጂታላዊ ለውጢ ናይ ምምጻእ ህንጡይነቱ ንምቅልጣፍ ከአንግዶ እዩ ።